De grootste geestelijke strijd speelt zich niet buiten ons af, maar in de dialoog die wij met onszelf voeren.
In ons zijn altijd dialogen gaande. We spreken vaak over de dialoog met de ander of met een andersdenkende. Maar voordat je je bezighoudt met de dialoog die je met een ander voert, is het waardevol om je te verdiepen in de dialoog die je met jezelf hebt.
Vanuit de cognitieve gedragstherapie wordt gesproken over de volgorde: een gebeurtenis → een gedachte over onszelf in die gebeurtenis → een gevoel → gedrag. Cognitieve gedragstherapie richt zich sterk op het denken en neemt gevoelens mee in dit proces.
Toch ervaren we het vaak anders. In de praktijk lijkt het alsof het gevoel er eerst is. We merken spanning in ons lichaam, irritatie in ons hart of onrust in onze ademhaling en pas daarna ontdekken we welke gedachte of overtuiging daaronder ligt. Tenminste, als we daar bewust naar op zoek gaan.
Daar raakt dit model aan iets diepers: ik ben meer dan alleen mijn cognitie. In zijn brief aan de gemeente van Thessaloniki schrijft Paulus:
“En de God van de vrede Zelf heilige u geheel en al; en geheel uw geest, ziel en lichaam worde onberispelijk bewaard bij de komst van onze Heere Jezus Christus.” 1 Thessalonicenzen 5:23
In de grondtaal lezen we de woorden pneuma, psyche en soma. Paulus geeft hiermee geen technisch psychologisch schema, maar benadrukt dat God de hele mens heiligt: innerlijk en uiterlijk. Tot op je laatste of de jongste dag. Geest, ziel en lichaam vormen een eenheid en staan niet los van elkaar – ook niet in de geestelijke strijd.
- De pneuma wijst op onze geestelijke gerichtheid op God.
- De psyche omvat ons denken, willen en emoties.
- Het soma wijst op ons lichaam en de lichamelijke sensaties.
Het is bemoedigend dat direct daarna staat: “Hij Die u roept, is getrouw: Hij zal het ook doen.”
De heiliging is uiteindelijk Gods werk. Hij werkt in ons en door ons heen. Tegelijk worden wij niet passief gemaakt. Onze wil wordt ingeschakeld; wij worden geroepen om te leven in gehoorzaamheid. God werkt dus in heel ons bestaan: in ons geestelijk leven, in ons denken en in ons lichaam. De Schrift laat zien dat wat innerlijk gebeurt, ook lichamelijke gevolgen kan hebben:
- Psalm 32:3–4 “Toen ik zweeg, werden mijn beenderen verouderd… mijn sap werd veranderd in zomerdroogten.”
- Spreuken 17:22 “Een vrolijk hart bevordert de genezing, maar een verslagen geest verdroogt het gebeente.”
Innerlijke overtuigingen raken dus ook ons lichaam.
Valse redeneringen ontmaskeren
In mijn coaching spreek ik over innerlijke ‘leugens’: overtuigingen die niet overeenkomen met Gods waarheid en die ons gevangen kunnen houden. Ze ontstaan vaak rondom gebeurtenissen, kwetsuren of teleurstellingen. En ze zetten je gevangen. Terwijl de waarheid je vrij maakt (Johannes 8).
Paulus schrijft:
“Want de wapenen van onze strijd zijn niet vleselijk, maar krachtig door God tot afbraak van bolwerken; want wij breken valse redeneringen af (…) en brengen alle gedachten gevangen tot de gehoorzaamheid van Christus.” 2 Korinthe 10:4 en 5
Het gaat hier om redeneringen die zich verheffen tegen de kennis van God. In ons kunnen dus gedachtepatronen ontstaan die niet in lijn zijn met Gods waarheid, met wie God werkelijk is. Het is daarom belangrijk ons denken te toetsen aan het Woord. En ons hele denken te brengen onder de gehoorzaamheid van Christus. Omdat Jezus dé Waarheid is (Johannes 8).
Een praktische handreiking: SAAI
In mijn coaching gebruik ik een methode die haar wortels heeft in de transactionele analyse. Ik vat deze samen met de afkorting S.A.A.I.
- S – Signaleren. Opmerken dát je getriggerd of overprikkeld raakt. Wat gebeurt er in je lichaam? Wat voel je? Welke kwetsbaarheid wordt geraakt?
- A – Accepteren. Erkennen wat er is zonder het weg te drukken of te veroordelen. “Oké, dit raakt me.” Welke gedachte of overtuiging ligt hier mogelijk onder?
- A – Afstemmen (Volwassene aan). Reality-check en behoeftecheck. Waarom raakt dit me? Welke onzekerheid of behoefte wordt aangeraakt? En vooral: wat zegt Gods waarheid hierover?
- I – Interveniëren / Integreren. Een gezonde stap zetten: jezelf geruststellen, een grens aangeven, hulp vragen of een keuze maken die past bij wie je in Christus bent. Vaak voelen we eerst spanning of onrust. Via dat lichamelijke signaal komen we bij de onderliggende overtuiging. En via die overtuiging bij de waarheid van Gods Woord.
Zo wordt geestelijke strijd concreet.
Wanneer verantwoordelijkheid ongeloof wordt
Neem een man die voor een grote verandering in zijn carrière staat. Hij overweegt een nieuwe functie of zelfstandig ondernemerschap. Innerlijk klinkt steeds de overtuiging: “Ik moet zelf zorgen voor financiële controle. Alles hangt van mij af.” Die gedachte klinkt verantwoordelijk, maar kan een vorm van functioneel ongeloof worden. Want wat zegt Christus? “Weest niet bezorgd voor uw leven (…) Uw hemelse Vader weet dat u al deze dingen behoeft.” Mattheus 6:25
Wat gebeurt er wanneer hij de gedachte “alles hangt van mij af” gelooft?
- Zijn lichaam staat continu onder spanning.
- Zijn schouders zijn strak.
- Hij slaapt slechter.
- Hij wordt prikkelbaar thuis.
Met SAAI leert hij:
- Signaleren: mijn lichaam staat onder druk.
- Accepteren: blijkbaar geloof ik dat alles van mij afhangt.
- Afstemmen: is dat waar? Of verheft deze gedachte zich tegen de kennis van God?
- Wat is Gods waarheid hier?
- Interveniëren: verantwoordelijkheid nemen waar dat moet, maar de uitkomst in Gods handen leggen.
De waarheid wordt dan niet: “Ik hoef niets te doen.”
Maar wel:
“Ik ben verantwoordelijk voor mijn inzet. De uitkomst ligt in Gods hand.”
Waar waarheid landt, komt vaak ook vrede. En waar vrede komt, ontspant vaak ook het lichaam. Zo ervaar je dat de tekst niet voor niets beschrijft dat God zich hier de God van de vrede noemt. Die vrede is niet gekoppeld aan omstandigheden maar aan hoe je je verhoud tot die omstandigheden.
Heilige verlangens onderscheiden
Niet alleen in momenten van spanning en strijd spreekt ons innerlijk. Hetzelfde proces werkt ook wanneer er juist een heilig verlangen of een bewogenheid in ons opkomt. Zoals lichamelijke spanning ons kan wijzen op een onderliggende overtuiging, zo kan innerlijke vreugde of aandrang ons attent maken op een richting waarin God ons beweegt.
Misschien ervaar je liefde om het evangelie met iemand te delen. Of een diep verlangen om een naaste te dienen. Of word je geraakt door de nood van een persoon of een groep mensen. Ook dat zijn signalen die je serieus mag nemen.
Daar mag je hetzelfde proces op toepassen:
Wat gebeurt er in mij? Waar komt dit verlangen vandaan? Is het in overeenstemming met Gods geopenbaarde wil?
Wanneer zulke verlangens overeenstemmen met Gods geopenbaarde wil in de Schrift, mogen we ze dankbaar herkennen als werk van Zijn Geest (Fil. 2:13). Dan is het niet slechts emotie of enthousiasme, maar een innerlijke aandrang die God Zelf werkt – het willen én het werken.
Geestelijke strijd is dus niet alleen het ontmaskeren van valse redeneringen, maar ook het gehoor geven aan heilige verlangens. Wie zich in zulke momenten beschikbaar stelt, mag verwachten dat de Heere ook de gelegenheid geeft om te doen waartoe Hij innerlijk beweegt. Zo wordt denken, willen en handelen onder de gehoorzaamheid van Christus gebracht, niet alleen corrigerend, maar ook richtinggevend.
Raakt wat ik in deze post met je deel iets wat je triggert. Iets wat in lijn ligt met een proces wat jij doormaakt?
Wees welkom hierover door te praten.